De bevrijding volgens ooggetuigen. 45 persoonlijke verhalen van Zuid-Hollanders

Menselijk en begrijpelijk: De bevrijding volgens ooggetuigen

Frank Grootveld, jurist en historicus

Onbegrepen chaos. Verwarring. Sterke emoties. Dit zijn de woorden waarmee 44 van de 45 persoonlijke verhalen over de bevrijding van Nederland in het boek De bevrijding volgens ooggetuigen. 45 persoonlijke verhalen van Zuid-Hollanders kunnen worden beschreven. Onbegrip over de aanwezigheid van Duitse troepen terwijl het nieuws al ronddoolde dat de Duitse strijdkrachten in Nederland al gecapituleerd hadden. Verwarring over de voorbij marcherende bewapende Duitse soldaten, terwijl mensen al hun oranje-blanje-bleu uitgehangen hadden. De bevrijding verliep bovendien chaotisch: leden van de Binnenlandse Strijdkrachten die nog stierven ná 5 mei. Gevoelens van voldoening en medelijden over het kaalscheren van ‘moffenmeiden’.

Algemeen doel van het boek

Deze reeks aan persoonlijke verhalen heeft een mooie insteek; het persoonlijk maken van geschiedenis. Hierdoor worden relatief abstracte gebeurtenissen vatbaar. Waar valt immers meer bij voor te stellen, een puntsgewijze beschrijving van de troepenbewegingen in mei 1945 of de emoties en gedachten van mensen die het met hun eigen ogen zien? Het boek slaagt hier goed in. De bevrijding komt door de ogen van mensen die het meemaakten naar voren.

Vorm van het boek

Men doet er het best aan het als een ‘inkijkboek’ te zien (af en toe een enkele herinnering lezen), in plaats van een boek dat men aan een stuk uitleest. Hiermee komt ook een zwak punt van het boek aan bod: de verhalen zijn redelijk repetitief. Hoewel het kaalscheren van ‘moffenmeiden’ wellicht wijdverspreid was, hadden de redacteuren er goed aan gedaan om dit thema minder vaak terug te laten komen. Aan de andere kant kan het laten terugkomen van het gedeelde gevoel van verwarring onder de mensen juist als een sterk punt gezien worden. De vormgeving van het boek is ronduit mooi. Ieder verhaal wordt begeleid door een goede foto van de desbetreffende persoon en een emblematisch citaat van haar of hem. Ook geven de redacteuren bij bepaalde begrippen uitleg en illustreren zij bepaalde punten uit het persoonlijke verhaal met een foto.

Het geschetste beeld door het werk

In het voorwoord benoemt Ad van Liempt al de onduidelijkheid die de bevrijding met zich meebracht. Hoewel mensen vandaag de dag vooral de vrolijke foto’s van vlaggetjes en bloemen op geallieerde tanks en andere voertuigen voor zich zien wanneer zij aan deze dagen denken, hadden de meidagen van 1945 vaak ook een keerzijde. Voor veel mensen was het niet duidelijk of de Duitse strijdkrachten überhaupt al gecapituleerd hadden of niet. Voor de mensen die het meemaakten, deden de dagen eerder denken aan Dolle Dinsdag dan aan een soepele bevrijding waar zij meerdere jaren naar uitgekeken hadden.

Dat ene verhaal van de 45 die niet in de ban raakte van verwarring? Het getuigenis van secretaris-generaal van Economische Zaken Hans Max Hirschfeld, een meneer van Joodse afkomst die zo bekwaam was in zijn handelen op het ministerie dat hij door de bezetter gespaard werd. Hirschfeld vertelt ons dat de BBC berichtte dat de Duitse strijdkrachten in Nederland gecapituleerd hadden, terwijl dit in werkelijkheid niet het geval was. Mede door zijn inspanning weerhield de bezetter zich van het ingrijpen onder de bevolking toen deze zich bevrijd waande als gevolg van de berichtgeving van de Britse radiozender. Een persoonlijk verhaal dat vele van de andere verhalen verklaart.

Concluderend

Al met al is De bevrijding volgens ooggetuigen een sterk boek. Persoonlijke verhalen van mensen komen vaak het krachtigst binnen. Het gedane onderzoek is omvangrijk, en ook de vormgeving is sterk. Aangezien het werk is uitgebracht in het kader van 75 jaar vrijheid, lijkt het precies zijn doel te raken. Het doordrongen raken van de persoonlijke ervaringen van onvrijheid kan wellicht mensen doen beseffen dat deze vrijheid niet vanzelfsprekend is. In dat licht zou het boek ook een educatieve functie kunnen vervullen.

Iris Brandts, Evelien Masselink, Bas van Toledo, Frans Vink en Ad van der Zee (red.), De bevrijding volgens ooggetuigen. 45 persoonlijke verhalen van Zuid-Hollanders, Delft: Erfgoedhuis Zuid-Holland, 2020, 240 pp, geïllustreerd, ISBN: 9789080890107. Prijs: €14,95

Dit boek is alleen te bestellen via https://www.erfgoedhuis-zh.nl/producten/producten/2020/boek-de-bevrijding-volgens-ooggetuigen/