Winnaar van Scriptieprijs 2019 bekend

Net als in voorgaande jaren kon de jury van de Holland Scriptieprijs zich verheugen over een groot aantal inzendingen van hoge kwaliteit. Dit maakte haar taak er natuurlijk niet makkelijker op. Toch is de jury tot een unanieme keuze voor de winnaar van 2019 gekomen: Marlies Draaisma met haar scriptie getiteld: Shared Space. The multi- and intermediality of lay devotion within the space of the fifteenth-century parish church of St. Peter in Leiden behaald aan de Universiteit van Groningen.

In deze scriptie staan de zogeheten memoria – de herdenking van overleden – in de Leidse Pieterskerk van de vijftiende eeuw centraal. Ter bevordering van hun zielenheil doneerden leken giften aan de kerk om na hun dood herdacht te worden. Deze giften konden verschillende vormen aannemen:  ze werden gedaan in de vorm van materiële en tekstuele objecten, zoals bijbels en schilderijen, maar konden ook performatief zijn door bijvoorbeeld specifieke gezangen tijdens de liturgie te laten opvoeren en zelfs de oprichting van een zogenaamd getijde, een jaarlijks terugkerende kerkdienst voor het zielenheil van een overledene.

De studie naar middeleeuwse lekendevotie kent een rijke traditie, en ook de memoria hebben daarbij veel aandacht van historici genoten. Marlies brengt in haar onderzoek echter een vernieuwende invalshoek doordat ze niet de individuele donaties en de vormen die deze konden aannemen bestudeerd, maar de ruimte waarin deze werden opgevoerd als uitgangspunt neemt. Daardoor toont ze overtuigend aan hoe deze verschillende vormen op elkaar inspeelden en in samenspel met elkaar de kerkelijke ruimte, en in het verlengde daarvan de geloofsbeleving, konden beïnvloeden. De effecten van deze giften golden bovendien voor alle gebruikers van de kerk: voor de bezoekers die via al hun zintuigen herinnerd bleven worden aan de overledene en diens bijzondere status, maar ook voor de geestelijken die in hun devotionele praktijken moesten voldoen aan allerlei specifieke voorwaarden die door de schenker werden gesteld.

De jury was onder de indruk de manier waarop Marlies verschillende type bronnen en methoden met elkaar verbind. Dit alles deed zij bovendien in een zeer aantrekkelijke en vlotte schrijfstijl die de lezer zonder moeite meevoeren naar vijftiende-eeuwse Pieterskerk. De scriptie is een prachtig voorbeeld van vernieuwende lokale, Hollandse geschiedschrijving en daarmee een waardige winnaar van de scriptieprijs van 2019.

Afbeelding: De Pieterskerk te Leiden, circa 1515. Olieverf op paneel door onbekende maker. Coll. Museum De Lakenhal, Leiden.

Getagd met