Bang voor mooi weer. Oorlogssporen in Leiden en omgeving

Bang voor mooi weer. Oorlogssporen in Leiden en omgeving

Ook in Leiden was het lijden

Koen Marijt, historicus en redacteur historisch tijdschrift Holland

Het jaar 2020 stond in het teken van 75 jaar bevrijding. Jarenlang hebben historici, historische verenigingen en andere organisaties zich voorbereid om dit speciale moment te vieren. Zij keken er reikhalzend naar uit. Naast lezingen, defilés en bevrijdingsritten met militaire voertuigen uit de Tweede Wereldoorlog, zouden ook de grote bevrijdingsfeesten ons herinneren aan de vrijheid die wij nog elke dag mogen beleven.

Helaas gooide ook hier het welbekende en minstens zo gehate coronavirus roet in het eten. De meeste activiteiten werden afgelast. De toespraak op 4 mei van onze koning op een lege Dam in Amsterdam herinnerde ons pijnlijk hoe kostbaar die vrijheid is. Maar gelukkig kende het jaar ook hoogtepunten! En een daarvan was de publicatie Bang voor mooi weer. Oorlogssporen in Leiden en omgeving van Ruurd Kok.

Slag om vliegveld Valkenburg

Kok laat in 33 korte hoofdstukken de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in Leiden en omstreken tot leven komen. Van de mobilisatieperiode tot aan de komst van de Canadese bevrijders: alle passages van de bezettingstijd komen voorbij. De regio kende aan het begin van de oorlog een heftige strijd. Tijdens de mobilisatieperiode kwam Leiden en haar omgeving vol te liggen met Nederlandse soldaten van infanterie, artillerie en cavalerie. Op 10 mei 1940 begon de oorlog even heftig als elders in Nederland. Met name op en rondom het vliegveld Valkenburg werd door beide partijen hard gevochten.

Na de Nederlandse overgave werden door de Duitsers enkele bunkers op het vliegveld gebouwd. Deze bunkers, die Kok beschrijft, herinneren aan de oorlogstijd. Ook bij de Haagsche Schouw staat nog altijd een monument dat ons herinnert aan de strijd om het vliegveld en de aldaar omgekomen Nederlandse soldaten. Als eerbetoon aan deze helden legden leden van de herensociëteit ‘Lokaal Gezellig’ op 4 mei vorig jaar bloemen op de plek waar in de Meidagen 34 Nederlandse jongens voor hun vaderland sneuvelden.

De veiligste plek van Leiden

Kok beschrijft in zijn boek ook andere tastbare sporen van de oorlog. Deze komen op een zeer levendige manier in zijn boek naar voren. Sporen waarvan je op het eerste oog niet eens ziet dat ze er zijn. Wat te denken van de witte ‘T’ die op veel plekken in de stad te zien is? De letter ‘T’ naast een voordeur van een huis moest ervoor zorgen dat leden van de Luchtbeschermingsdienst in een oogopslag konden zien waar een telefoonaansluiting was. Zo konden zij bij eventuele luchtaanvallen direct melding maken en hulp inschakelen. 

Daarnaast zijn de overblijfselen van de Duitse bezetting veelvuldig in het boek beschreven. Zo was men in Warmond, in het Bos van Krantz, begonnen met de aanleg van een V-1 installatie. De fundamenten zijn nog altijd zichtbaar. Ook de contouren van een loopgraaf in Leimuiden en de antitankmuur in het Panbos te Wassenaar ontbreken niet in Bang voor mooi weer.

Tenslotte heeft een van de boeiendste verhalen uit de oorlog geleid tot de titel van Koks boek. De spoorbrug bij De Vink werd veelvuldig gebombardeerd en bestookt door de geallieerden. Een inwoonster, die sinds haar kindertijd in de buurt woont, vertelde dat ze gedurende de oorlog altijd ‘bang voor mooi weer’ was.

Ze wist dat op zulke momenten de geallieerde vliegtuigen zouden komen en de hel zou losbarsten. Met goed weer werden er namelijk meer vluchten uitgevoerd dan met slecht weer. Overigens werd juist de spoorbrug bij De Vink zelf als een van de veiligste plekjes van Leiden bestempeld, omdat daar de geallieerde vliegeniers nimmer doel troffen.

Het mooie aan dit boek is dat de beschreven plekken daadwerkelijk bezocht kunnen worden. Zo komt de geschiedenis heel dichtbij. Zeker in deze coronatijd waarbij de Nederlanders massaal de regio per voet of te fiets verkennen, kan het boek als routeboek dienst doen. Alhoewel er geen officiële fiets- of wandelroute is opgenomen, is het middels de genummerde locaties die op het voor- en achterblad staan, heel gemakkelijk om zelf een route te maken.

De publicatie kent slechts één groot nadeel: het telt ‘maar’ 33 hoofdstukken. Talloze sporen van de Tweede Wereldoorlog in dit deel van het land blijven buiten beschouwing. Maar Kok kennende komt er een vervolg. Daar kijken we met veel plezier naar uit.

Ruurd Kok, Bang voor mooi weer. Oorlogssporen in Leiden en omgeving. Leiden: Uitgeverij Gingko, 2020, 152 pp. ISBN 978 90 71256 79 0, €19,50,-.