Holland verbeeld in Nijmegen

Christoph van den Belt

Na mijn vorige thuishoek, waarin ik ruiterlijk erkende buiten de grenzen van Hollands grondgebied te wonen, bleef een opstand uit. Geen hordes hooivorken, geen afhakende abonnees. Ook de redactie protesteerde niet. Signalen die hierop wijzen, hebben mij in ieder geval niet bereikt. Wellicht kwam dit mede doordat ik mijn best deed om Hollandse invloeden in Nijmegen te ontwaren. Een beetje Hollander beziet de wereld vanuit de hoogte, dus het kwam goed uit dat ik schreef over Hollandse invloeden op Nijmegen in plaats van andersom.

Hoe dan ook: Hollandse invloeden wilde ik wel benoemen. Het Nijmeegse treinstation, dat tijdens de Tweede Wereldoorlog helaas verloren ging, kan gerust als een provinciaalse variant van het Amsterdamse treinstation worden gezien. Provinciaal in de zin van: groter is niet altijd beter. Dat weten we toch al sinds het bijbelse verhaal over de Toren van Babel? Ziehier: er is geen Hollandse stad waar meer talen klinken dan in Amsterdam.

Over taal gesproken: als er iets is dat gemakkelijk reist, grenzen overschrijdt, dan is het taal: boeken, gedichten, ideeën. Zelfs de boekenkasten van mij, op en top Gelderlander, zijn grotendeels gevuld met boeken die zijn uitgeven in Holland. Of ik dat nu leuk vind of niet. Een ander voorbeeld is het gedicht, ‘Herinnering aan Holland’ van de dichter Hendrik Marsman (1899-1940), dat ik onlangs trof aan de binnenkant van een Nijmeegs raam.

Het gedicht, dat elke Holland-redacteur uit het hoofd moet kunnen voordragen, bezingt het Hollandse landschap en de voortdurende omgang met het water. De eerste zin, ‘Denkend aan Holland zie ik brede rivieren traag door oneindig laagland gaan’, is zo bekend dat ik mij afvraag of er een zin bestaat die meer bekendheid geniet in Holland en de gewesten daarbuiten. De openingszin van de Bijbel misschien? De bekendheid van die zin wordt gehinderd door de vraag welke vertaling je kiest. Laten we het op Marsmans zin houden.

Het is een prachtig gedicht, vol welluidende zinnen en klare klanken, dat mij ertoe uitnodigt, ik ben per slot van rekening historicus, mijn gedachten te laten afdwalen naar de Hollandse geschiedenis, de verhalen die Hollanders vertelden over hun omgang met het water en mijn redactiegenoten, die vanwege een gebrek aan fysieke vergaderingen verder zijn dan ooit. Toch weet ik mij, dankzij de evocatieve kracht van Marsmans gedicht, verbonden met de Hollandredactie. Al sluit ik een opstand nog altijd niet uit.

Afb. 1 Herinnering aan Holland. Het gedicht van Hendrik Marsman aan de binnenzijde van een Nijmeegs raam. Foto: Christoph van den Belt, 2020.