Categorie: Geen categorie

‘Het zal weinig voorkomen dat een historisch-wetenschappelijk boek over de 17de en 18de eeuw zo actueel en relevant is als het boek van emeritus hoogleraar A.H.M. Kerkhoff. Begin 2020 verscheen zijn medisch-historische verhandeling Per imperatief plakkaat over de nationale pestbestrijding in de tijd van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Kerkhoff bestudeerde de wetten en preventieve maatregelen van de Staten-Generaal in deze eeuwen om verschillende pestpandemieën het hoofd te bieden. Deze casussen vormen een aantal interessante aanknopingspunten voor een analogie met de coronapandemie van dit jaar.’ Lees hier het volledige oordeel van Daan van Leeuwen over het boek Per imperatief plakkaat. Overheid en pestbestrijding in de Republiek der zeven verenigde Nederlanden

Ad van der Zee

Adriaan Pauw (1585-1653) stamde uit een rijke Amsterdamse, oorspronkelijk Goudse, handelsfamilie. Zijn vader was bewindhebber bij de VOC geweest. Samen met zijn broer had hij geïnvesteerd in Drentse veenontginningen en dat leverde hem veel winst op. In 1620 kocht hij de ambachtsheerlijkheid Heemstede (onder Haarlem), waarmee hij ‘Heer van Heemstede’ werd. Dat feit wordt dit jaar in de gemeente Heemstede uitgebreid gevierd, maar helaas moeten alle festiviteiten in het kader van 400 jaar Adriaan Pauw worden opgeschort door de coronacrisis.

Toen Pauw eenmaal Heer van Heemstede was geworden, ging hij zich als een heuse plattelandsedelman gedragen. Hij was daarin niet uniek, voor meer rijk geworden kooplieden was het bezit van een eigen ambachtsheerlijkheid een grote wens en ambitie. Hij liet het bestaande kasteeltje ‘Het oude Slot’ verbouwen tot een waar lustslot, gaf opdracht voor de bouw van een kerk (de Oude Kerk aan het Wilhelminaplein) en trad op als projectontwikkelaar. Hij liet in Heemstede de Zandvaart en de Glippervaart aanleggen waarlangs scheepsladingen duinzand naar Amsterdam werden aangevoerd voor de ophoging en versteviging van de veengrond en de bouw van de grachtengordel. De Bleekersvaart werd in zijn opdracht gegraven om de linnenblekerijen in Heemstede van schoon duinwater te voorzien. Dat leidde tot een groei van die nijverheid en een toename van het economisch belang van Heemstede.

In zijn latere leven werd Pauw pensionaris van Holland en onderhandelaar namens de Staten-Generaal bij de Vrede van Münster in 1648. Hij en zijn echtgenote Anna van Ruytenburgh liggen begraven in een eigen grafkelder in de door hem gestichte kerk in Heemstede. Hun grafmonument is ontworpen door de Amsterdamse architect en beeldhouwer Pieter de Keyser, zoon van Hendrick.

Alle activiteiten in het Pauwjaar in Heemstede zijn op een speciale website te vinden. Hopelijk gaat een aantal nog door de komende tijd!

Marieke Dwarswaard

Toegegeven, Voorhout is al een jaar of vijf mijn officiële woonplaats niet meer, maar het is wel de plek waar ik opgegroeid ben. Midden in het dorp, vlak bij de twee kerken die deze plaats rijk is (één katholiek, één protestants), staat het Boerhaavehuis, tevens de pastorie van de laatstgenoemde kerk. Hier werd Herman Boerhaave (1668-1738) geboren, een van de meest prominente wetenschappers die Nederland heeft voortgebracht. Hij was een ware homo universalis: hij studeerde filosofie, wiskunde en theologie. Uiteindelijk bleek geneeskunde zijn grootste passie. Hij werd hoogleraar op drie van de vijf leerstoelen van de medische faculteit van de Universiteit Leiden en werd bekend om zijn lesmethode: lesgeven aan het bed. Boerhaave is echter veel minder bekend om zijn plantkundige werk. Van 1709 tot 1730 was hij prefect van de Hortus Botanicus in Leiden, in welke tijd hij meer dan tweeduizend planten toevoegde aan de index van de Hortus.

In de jaren tachtig van de vorige eeuw is de tuin van het Boerhaavehuis gereconstrueerd. Er is een Hollandse Renaissance-tuin ontworpen, die in de afgelopen jaren voor een deel is getransformeerd in een kruidentuin. Een deel van de kruiden heeft een medicinale werking en is waarschijnlijk door Boerhaave gebruikt in zijn werk als arts. Zodra deze periode van thuiszitten voorbij is, is de tuin zeker de moeite waard om te bezoeken. En sta dan even stil bij de steen waarin het motto van Boerhaave gegraveerd is: Simplex sigillum veri (Eenvoud is het kenmerk van het ware).

Al jaren sluiten we iedere editie van Holland af met een rubriek die de ‘Uithoek’ heet. Trouwe lezers zijn bekend met de formule: ieder nummer trekt een auteur het land in om u kennis te laten maken met monumenten, afgelegen plekken, unieke tradities en bijzondere verhalen uit Noord- en Zuid-Holland.

Door de noodzakelijke maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus (COVID-19) is het bezoeken van (en het schrijven over) die ‘uithoeken’ op dit moment een stuk lastiger. Ook Holland blijft voorlopig thuis! Daarom vertellen onze redacteuren u in deze online rubriek wekelijks over kleine geschiedenissen uit hun woonplaats of omgeving. 

Voor wie een aflevering van de Thuishoek heeft gemist, zetten wij hieronder de bijdrages van de verschillende redacteuren onder elkaar:

Danièle Rigter | Standbeeld koningin Wilhelmina staat fier voor het World Fashion Centre in Amsterdam

Ad van der Zee | Wandelbos Groenendaal, de erfenis van David Eliza van Lennep

Wouter Linmans | Een enkeltje Leiden-Boston

Henk Looijesteijn | Bullebakken in Mokum: sporen van een oude urban legend

Frank de Hoog | Een veerkrachtig dorpje aan zee

Roosje Peeters | De burcht van Leiden

Arjan Nobel | ‘Huissleutels van den Jood’

Rosa de Jong | Dubbele straatnamen in de Amsterdamse Transvaalbuurt

Carin Gaemers | De slag bij Moordrecht

Laurien van der Werff | De Molensteeg van notaris Laurens Lamberti in Amsterdam

Sanne Muurling | Het is (nooit) saai in Buitenveldert

Christoph van den Belt | Amsterdamse extravagantie in Nijmegen

Romy Beck | Abcoude bij nacht

Wouter Linmans | Versteende bagage in Leiden

Isabel Casteels | De priesterstudenten van het Hollands College in Leuven

Henk Looijesteijn | Het hofje om de hoek: Indische tabak en Amsterdamse filantropie

Ad van der Zee | Adriaan Pauw-jaar in Heemstede op laag pitje

Marieke Dwarswaard | De domineeszoon uit Voorhout die dokter werd

Koen Marijt | De gedwongen afsluiting van het Noordwijkse strand

Tussen 1282 en 1811 had Broek in Waterland heel wat te stellen met andere dorpen in de regio Waterland, en met Amsterdam. Er werd stevig ruzie gemaakt, maar eigenlijk net zo stevig samengewerkt. In de recent verschenen bundel Broek en Waterland Regionale samenwerking en conflicten, 1281-1811 wordt in en vijftal thematische hoofdstukken ingegaan op deze ruzies en vriendschappen. Maurits W. Ertsen van de Technische Universiteit van Delft nam dit boek voor ons ter hand. Zijn bevindingen over deze bundel leest u hier.

Nonnen verdreven door Geuzen is een mooie en belangwekkende uitgave geworden, een blik op het vaak veronachtzaamde dramatische einde van de rijke Hollandse kloostergeschiedenis, met als fraaie bonus onder meer foto’s van de bijzondere tegeltableaus in Alcântara.’ De auteurs hebben met hun boek een vertaling van een zeldzame getuigenis van de ‘verliezers’ van de Opstand het licht doen zien. Nieuwsgierig naar het verdere oordeel van onze recensent Henk Looijesteijn over dit boek dat een tamelijk onbekend stuk ‘Hollandse geschiedenis’ ontsluit, lees het hier.

Ter gelegenheid van het 65-jarige bestaan van de Leidse straatnaamcommissie, schreven Rudi van Maanen en Marijke Mooijaart Straatnamen in Leiden. Een verhaal van zeven eeuwen (2019). Door de samenwerking tussen historicus Van Maanen (oud-archivaris bij de Gemeente Leiden) en taalkundige Mooijaart (onderzoeker Instituut voor Nederlandse Lexicologie) is de publicatie geen historisch overzicht of doorsnee opsomming van de Leidse straatnamen. Lees hier de recensie over Straatnamen in Leiden. Een verhaal van zeven eeuwen.