Uithoek: Fort Crailo in Amerika en het Gooi – Een multifocale geschiedenis

Dienke Hondius, Vrije Universiteit Amsterdam

Vlakbij de hoofdstad van de staat New York, Albany, ligt langs de Hudson rivier Fort Crailo. Wie het nu bezoekt, vindt een huis van baksteen. Het is in 1707 gebouwd door Hendrick Van Rensselaer, kleinzoon van de Amsterdammer Kiliaen van Rensselaer, de eerste patroon van de kolonie Nieuw-Nederland. Het huidige New York City was toen Nieuw-Amsterdam en de hoofdstad, Albany, heette destijds Beverwijck.

Crailo is een van de vele prestigieuze huizen die door Nederlanders in Amerika is gebouwd. ‘Fort’ verwijst naar de eerste versterkingen aan de Hudson; het huidige gebouw is geen fort, maar verkeert nog wel grotendeels in de oorspronkelijke staat. Na de periode van Nederlands bestuur bleef Fort Crailo bekend als Nederlands erfgoed, en ook nu laat het de bezoeker daarvan iets ervaren.

In de antieke keuken in de kelder hebben lange tijd tot slaaf gemaakten gewerkt. Dit attendeert op het weinig bekende en nauwelijks onderzochte feit dat ook Hollanders en hun nazaten in Noord-Amerika slaven hielden, zij het niet zozeer op plantages, maar kleinschaliger, op boerderijen en in de huishouding. Niet voor niets is Fort Crailo ook opgenomen in de nieuwe Black Heritage Tour door de staat New York. De tour biedtzicht op historische verbanden aan weerszijden van de Atlantische Oceaan en nog verder, tot in Azië. Fort Crailo is vernoemd naar de toenmalige buitenplaats Crailo in het Hollandse Gooi. Ook dat huis was bezit van de familie Van Rensselaer. Op deze plek staat tegenwoordig nog een villa met de naam ‘Oud-Crailo’, en is het kantoor van mediapersoonlijkheid Linda de Mol.

In Nederlands New York waren de West-Indische Compagnie, Nederlandse families en Nederlandse kerken slaveneigenaren en betrokken bij de handel in tot slaaf gemaakte Afrikanen. De VOC was opdrachtgever van Henry Hudson, en uit VOC-gebieden zoals Madagascar werden tot slaaf gemaakten naar Nieuw-Nederland gebracht. De Nederlanders waren pioniers in de nieuwe kolonie en experimenteerden met arbeid. Dat deden ze tegelijkertijd ook in Batavia, op de Molukse eilanden Banda en Run, en in de Kaapkolonie. In 2017 was in Fort Crailo de tentoonstelling A Dishonorable Tradete zien over de Nederlandse slavenhandel. De staat New York beheert meer historische locaties die een verband met Nederland hebben. Historicus en erfgoedexpert Cordell Reaves adviseerde hetMapping Slaveryproject van de Vrije Universiteit, dat onlangs boek Dutch New York Histories / Verhalen van Nederlands New Yorkpubliceerde.

Meer informatie: https://parks.ny.gov/historic-sites/30/fees-rates.aspx

Verder lezen: Dienke Hondius, Nancy Jouwe, Dineke Stam en Jennifer Tosch, Dutch New York Histories / Verhalen van Nederlands New York: Connecting African, Native American and Slavery Heritage.Tweetalige gids. LM Publishers, Volendam 2017.